Cách chơi đàn violin cho người mới bắt đầu cơ bản từ A đến Z
Violin là một trong những nhạc cụ đẹp và đáng để học nhất. Việc học violin cần thời gian và sự luyện tập đều đặn, nhưng nếu kiên trì và có đam mê, bạn sẽ dần chơi tốt và cảm nhận được vẻ đẹp của âm nhạc.
Chuẩn bị dụng cụ
Mua hoặc thuê đàn violin
Nếu mới bắt đầu học violin, bạn không cần phải mua ngay một cây đàn quá đắt tiền. Tuy nhiên, chất lượng đàn thường sẽ tốt hơn ở các mức giá cao hơn. Với người mới học, một cây violin có chất lượng ổn định thường có giá từ vài triệu đồng trở lên.
Nếu là người trưởng thành, bạn nên chọn đàn violin size 4/4, còn gọi là full size. Dù violin có kích thước khá nhỏ, nhưng vẫn được chia thành nhiều size khác nhau để phù hợp với trẻ em và người lớn. Vì vậy, hãy chọn cây đàn có kích thước phù hợp với cơ thể để chơi thoải mái hơn. Nếu chưa biết nên chọn size nào, bạn có thể nhờ cửa hàng tư vấn thêm.
Bạn cũng có thể nhờ cửa hàng đo chiều dài cánh tay để chọn đúng kích thước violin. Khi cầm đàn ở tư thế chơi, hãy duỗi thẳng tay trái. Nếu đầu ngón tay có thể chạm thoải mái đến phần đầu cuộn của đàn thì kích thước đàn tương đối phù hợp. Nếu tay vượt qua vị trí này quá nhiều, cây đàn có thể đang quá nhỏ so với người chơi.
Nên chọn mua đàn tại cửa hàng nhạc cụ uy tín để đảm bảo chất lượng. Những cửa hàng chuyên nghiệp thường kiểm tra đàn kỹ trước khi bán nên sẽ hạn chế các lỗi kỹ thuật hoặc hư hỏng. Với người mới học violin, việc phân biệt âm thanh hay đánh giá chất lượng đàn còn khá khó, vì vậy mua ở nơi đáng tin cậy sẽ giúp yên tâm hơn và tránh chọn phải đàn kém chất lượng.
Kiểm tra các phụ kiện đi kèm
Một bộ đàn violin đầy đủ thường gồm đàn violin đã lắp sẵn 4 dây, vĩ kéo và hộp đựng đàn. Nhiều bộ còn đi kèm thêm gối tựa vai và nhựa thông để sử dụng cho vĩ.
Thông thường, nhân viên cửa hàng sẽ lên dây đàn trước khi giao cho bạn. Việc này cũng giúp kiểm tra xem các chốt chỉnh dây ở đầu đàn có hoạt động chắc chắn và ổn định hay không. Ngoài ra, hộp đựng cứng là phụ kiện rất cần thiết vì violin khá dễ hư hỏng nếu bị va đập trong quá trình di chuyển hoặc bảo quản.
Dây violin thường có 3 loại chính gồm dây ruột tự nhiên với âm thanh ấm và giàu cảm xúc nhưng khó bảo quản, dây thép cho âm thanh sáng và mạnh hơn, còn dây lõi tổng hợp như nylon có âm thanh ổn định, dễ chơi và ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết nên rất phù hợp cho người mới học.
Vĩ kéo nên là vĩ mới hoặc đã được thay lông vĩ mới. Bạn có thể kiểm tra bằng cách nhìn phần lông vĩ màu trắng, lông nên có màu đều, sạch và trải đều từ đầu đến cuối vĩ. Sau một thời gian sử dụng, lông vĩ sẽ bị mòn nên cần được thay định kỳ để kéo đàn tốt hơn.
Chuẩn bị thêm một số phụ kiện cần thiết
Hầu hết người chơi violin đều sử dụng gối cằm để giữ đàn chắc chắn và thoải mái hơn khi chơi. Bộ phận này thường được làm bằng nhựa hoặc gỗ và gắn ở gần phần đuôi đàn, nơi đặt cằm khi chơi violin. Ngoài ra, bạn cũng nên chuẩn bị thêm một số phụ kiện cần thiết như nhựa thông cho vĩ kéo, giá để bản nhạc và sách học violin cơ bản để việc luyện tập thuận tiện hơn.
Nhiều người mới học violin thường sử dụng thêm gối đàn để giữ đàn chắc và thoải mái hơn khi chơi. Phụ kiện này được gắn dưới đàn và tựa lên vai, giúp giảm cảm giác khó chịu khi cạnh đàn tì vào vai. Một số người chỉ dùng đệm vai trong thời gian đầu, sau đó bỏ dần khi đã quen với tư thế chơi violin.
Máy lên dây điện tử là phụ kiện rất hữu ích cho người mới học violin. Thiết bị này thường được gắn ở đầu đàn để giúp kiểm tra và chỉnh dây đúng cao độ. Khi đã quen với âm thanh các nốt nhạc, bạn sẽ dần có thể tự cảm âm và không cần phụ thuộc quá nhiều vào máy lên dây nữa.
Học các kỹ thuật cơ bản
Siết căng vĩ kéo
Sau khi chuẩn bị giá nhạc và bản nhạc, hãy mở hộp đàn rồi lấy vĩ kéo ra. Khi chưa sử dụng, phần lông vĩ thường sẽ được để ở trạng thái hơi chùng và không căng.
Dùng tay xoay núm vặn ở cuối vĩ theo chiều kim đồng hồ để siết căng lông vĩ. Khi siết đúng, khoảng cách giữa lông vĩ và thanh vĩ nên vừa đủ để một cây bút chì có thể luồn qua dễ dàng.
Không nên để lông vĩ quá chùng hoặc siết quá căng. Khi điều chỉnh đúng, thanh vĩ vẫn sẽ giữ được độ cong nhẹ tự nhiên, không bị kéo thẳng hoàn toàn.
Không nên dùng ngón tay chạm vào lông vĩ để kiểm tra độ căng, vì chất nhờn tự nhiên trên da có thể bám vào lông vĩ và ảnh hưởng đến âm thanh. Lông vĩ cần được giữ sạch để khi kéo trên dây đàn có thể tạo ra âm thanh tốt và rõ hơn.
Thoa nhựa thông cho vĩ
Nhựa thông cho violin thường có hai loại phổ biến là sáng màu và tối màu. Cả hai đều dễ sử dụng và có giá không quá cao. Nhựa thông sáng màu thường phù hợp với khí hậu nóng, còn loại tối màu phù hợp hơn với khí hậu lạnh.
Khi thoa nhựa thông, hãy cầm vào phần vỏ bên ngoài rồi chà nhẹ lên lông vĩ khoảng 3 đến 4 lần dọc theo chiều dài của vĩ. Lớp nhựa mỏng này giúp lông vĩ bám vào dây đàn tốt hơn khi kéo.
Nếu nhựa thông khó bám lên lông vĩ, bạn có thể dùng đồng xu hoặc vật cứng cạo nhẹ bề mặt nhựa thông để làm nhám và giúp dễ sử dụng hơn.
Nếu thoa quá nhiều nhựa thông, âm thanh violin có thể hơi gắt và kém mượt. Tuy nhiên, sau khi chơi một thời gian, lượng nhựa thông dư sẽ giảm bớt và âm thanh sẽ ổn định lại.
Với vĩ vừa thay lông mới, bạn thường cần thoa nhiều nhựa thông hơn bình thường để lông vĩ bám dây tốt hơn.
Lên dây violin
Đặt vĩ xuống và lấy đàn ra khỏi hộp. Các dây violin được lên theo thứ tự từ thấp đến cao là G, D, A và E.
Bạn có thể dùng máy lên dây điện tử để chỉnh về đúng cao độ chuẩn. Nếu dây bị lệch nhiều, hãy chỉnh bằng các chốt vặn ở đầu đàn. Nếu chỉ lệch nhẹ, hãy dùng các núm vặn nhỏ ở đuôi đàn (bộ lên dây tinh) để tinh chỉnh chính xác hơn.
Sau khi hoàn tất, kiểm tra lại toàn bộ các dây để đảm bảo âm thanh ổn định trước khi chơi.
| Một mẹo dễ nhớ thứ tự dây đàn là: Good Dogs Always Eat |
Cách cầm vĩ kéo
Hãy tìm điểm cân bằng của vĩ để khi cầm bạn cảm thấy trọng lượng phân bố đều và dễ kiểm soát hơn.
Đặt ngón trỏ lên phần quấn tay cầm của vĩ (khu vực có lớp bọc). Ngón cái đặt ở phần tiếp giáp giữa ếch vĩ và thanh vĩ, hơi cong tự nhiên. Ngón giữa và ngón áp út đặt sát nhau trên tay cầm. Ngón út đặt nhẹ lên thanh vĩ và cong tự nhiên để giữ thăng bằng.
Ban đầu, cách cầm này có thể hơi lạ và chưa quen tay. Nhưng sau một thời gian luyện tập, tư thế tay sẽ trở nên tự nhiên và thoải mái hơn.
Bàn tay cần được thả lỏng, hơi cong như đang cầm một quả bóng nhỏ. Không nên cầm quá chặt hoặc ép lòng bàn tay vào vĩ vì sẽ làm giảm khả năng kiểm soát khi kéo đàn.
Cách giữ đàn violin
Hãy đứng hoặc ngồi với lưng thẳng. Dùng tay trái đỡ nhẹ phần cổ đàn, sau đó đưa đàn lên vai trái. Phần thân đàn tựa nhẹ lên vai và xương đòn (xương nằm giữa cổ và ngực).
Đặt phần hàm dưới bên trái lên đệm cằm (chin rest) để giữ đàn ổn định, giúp đàn không bị trượt khi chơi.
Khi đã vào đúng vị trí, bạn không cần dùng tay trái để giữ đàn nữa, tay phải được tự do để cầm vĩ. Ban đầu có thể hơi lạ, nhưng khi quen sẽ giúp tư thế thoải mái hơn và hỗ trợ tay trái bấm nốt chính xác.
Hoàn thiện vị trí đặt tay
Đặt tay trái dưới phần cổ đàn để hỗ trợ đỡ violin, sao cho đầu cuộn (scroll) của đàn hướng ra phía trước người chơi.
Ngón cái tựa nhẹ vào mặt bên của cần đàn để tạo điểm cân bằng. Bốn ngón tay còn lại cong tự nhiên và đặt phía trên mặt phím (fingerboard).
Tránh tư thế gọi là “tay người phục vụ”, tức là để cổ tay trái chạm hoặc tì vào mặt phím giống như cách cầm khay thức ăn. Nếu không sửa từ đầu, đây sẽ trở thành thói quen xấu ảnh hưởng đến kỹ thuật bấm nốt.
Khi mới bắt đầu học, bàn tay nên đặt ở vị trí hơi cao trên cần đàn nhưng vẫn đảm bảo ngón trỏ có thể dễ dàng bấm xuống mặt phím.
Sau này, bạn sẽ học cách di chuyển bàn tay lên xuống cần đàn để với tới các nốt cao nhanh hơn và linh hoạt hơn.
Cách kéo dây đàn
Đặt phần lông vĩ của cây vĩ lên dây đàn vào khoảng giữa ngựa đàn và mặt phím đàn. Ngựa đàn là miếng gỗ nhỏ nằm trên thân đàn, có nhiệm vụ nâng dây để tạo độ căng và truyền rung động khi chơi.
Kéo vĩ dọc theo dây đàn theo hướng thẳng nhất có thể, giữ vĩ song song với ngựa đàn và tạo một lực ấn nhẹ và đều. Khi thực hiện đúng kỹ thuật, đàn sẽ phát ra âm thanh rõ ràng.
Lực ấn vừa phải sẽ giúp âm thanh đầy đặn, còn nếu ấn quá mạnh sẽ làm tiếng bị rít và khó nghe. Khi dùng lực nhẹ và ổn định, âm thanh sẽ liền mạch từ đầu đến cuối vĩ. Nếu âm thanh bị ngắt quãng, có thể do lông vĩ chưa đủ nhựa thông nên cần bôi thêm để tăng độ bám vào dây đàn.
Không nên kéo vĩ quá gần ngựa đàn vì âm thanh dễ bị chói và căng. Trong quá trình chơi, có thể hơi nghiêng vĩ nhẹ theo cảm giác tay để điều chỉnh âm sắc, giúp âm thanh ổn định và tự nhiên hơn.
Luyện tập dây buông
Hãy bắt đầu luyện các dây buông G, D, A và E theo thứ tự từ dây thấp đến dây cao. Dây buông là khi bạn kéo vĩ trên dây mà không bấm ngón tay trên cần đàn, để dây rung tự do.
Tay trái giữ đàn một cách tự nhiên, ngón cái đặt nhẹ vào mặt sau cần đàn, các ngón còn lại cong thoải mái phía trên cần đàn để tạo sự ổn định mà không cần bóp chặt.
Khi cầm vĩ bằng tay phải, hãy giữ cổ tay thả lỏng, khuỷu tay và vai linh hoạt. Đảm bảo cây vĩ luôn di chuyển song song với ngựa đàn để âm thanh được đều và ổn định. Khi chuyển dây, bạn chỉ cần điều chỉnh nhẹ khuỷu tay lên hoặc xuống để đưa vĩ sang đúng dây.
Ban đầu, hãy tập các nét kéo ngắn khoảng 15 cm ở khu vực giữa vĩ để làm quen cảm giác tiếp xúc với dây. Sau đó luyện kéo nửa vĩ từ gốc đến giữa rồi quay lại, và dần dần mở rộng sang các nét kéo dài toàn vĩ để kiểm soát âm thanh tốt hơn.
Cả kỹ thuật kéo vĩ ngắn và kéo vĩ dài đều rất quan trọng trong violin. Việc luyện các nét ngắn không phải là lãng phí thời gian mà là bước nền để tạo ra âm thanh ổn định và chính xác.
Hãy tiếp tục luyện tập cho đến khi bạn có thể chơi từng dây riêng lẻ mà không chạm sang dây khác. Khả năng kiểm soát vĩ chính xác là yếu tố quan trọng giúp bạn tránh tạo ra những âm không mong muốn.
Luyện tập chơi các nốt khác
Việc tạo ra các nốt rõ ràng trên mặt phím đàn violin cần thời gian luyện tập để kiểm soát tốt lực bấm và vị trí ngón tay. Hãy bắt đầu ở tư thế cơ bản (first position) với ngón trỏ (ngón 1). Đặt đầu ngón trỏ ấn nhẹ nhưng chắc lên dây E tại vị trí nốt cần chơi, đồng thời giữ lực vừa đủ để dây tiếp xúc ổn định với mặt phím đàn.
Sau đó kéo vĩ qua dây E để tạo âm thanh. Trong tư thế cơ bản, ngón 1 trên dây E tương ứng với nốt F.
Khi đã quen với ngón trỏ, hãy tiếp tục đặt ngón giữa (ngón 2) trên cùng dây E để tạo nốt cao hơn. Tiếp theo đặt ngón áp út (ngón 3) để tạo các nốt cao dần theo thứ tự. Ngón út (ngón 4) cũng được sử dụng trong violin nhưng yếu hơn, vì vậy giai đoạn đầu nên tập trung vào ba ngón đầu tiên trước.
Sau khi đã quen với dây E, hãy áp dụng cách luyện tương tự sang các dây A, D và G để làm quen vị trí ngón tay trên toàn bộ cần đàn và rèn khả năng bấm nốt chính xác hơn.
