So sánh Mandolin và Ukulele – Những khác biệt bất ngờ bạn nên biết
Mandolin và ukulele là hai nhạc cụ dây phổ biến, thường khiến người mới bắt đầu nhầm lẫn. Dù cả hai đều có kích thước nhỏ gọn và sử dụng kỹ thuật strumming, hoặc picking để chơi, nhưng lại sở hữu những đặc điểm khác biệt rõ rệt. Từ cấu trúc đàn, âm sắc đặc trưng đến kỹ thuật diễn tấu, bài viết này sẽ giúp bạn phân biệt chi tiết giữa mandolin và ukulele. Khám phá ngay để hiểu vì sao mỗi cây đàn lại tạo nên những trải nghiệm âm nhạc hoàn toàn khác biệt!
Mandolin và Ukulele có cùng cách lên dây không?
Không, mandolin và ukulele được lên dây hoàn toàn khác nhau. Mandolin được lên dây theo bộ GG-DD-AA-EE, trong khi ukulele tiêu chuẩn thường được lên dây theo G-C-E-A. Đây là cách lên dây cho ukulele chuẩn, nhưng còn nhiều cách lên dây thay thế khác cho nhạc cụ này.
Với các loại ukulele kích thước lớn hơn, bạn có thể lên dây theo D-G-B-E, tương tự như bốn dây trên cùng của đàn guitar. Bạn cũng có thể sử dụng dây G dày hơn thay cho dây G mỏng thông thường nhưng vẫn giữ bộ dây G-C-E-A. Cách lên dây này mang đến cho ukulele âm sắc khá khác biệt so với cách lên dây tiêu chuẩn.
Nếu muốn trình diễn nhiều bản nhạc phổ biến từ thập niên 1920-1930, bạn có thể lên dây ukulele theo bộ A-D-F#-B.
Mandolin và Ukulele có thể lên dây giống nhau không?
Về lý thuyết, bạn có thể lên dây mandolin giống ukulele và ngược lại, nhưng có một số hạn chế cần lưu ý:
Khi lên dây mandolin theo kiểu ukulele:
– Việc này khá khó khăn vì cần đàn mandolin hẹp hơn nhiều so với ukulele.
– Các dây đàn nằm sát nhau khiến việc bấm hợp âm trở nên cực kỳ khó khăn.
– Không được khuyến khích cho người mới chơi.
Khi lên dây ukulele theo kiểu mandolin:
– Bạn có thể giữ nguyên dây G cao của ukulele.
– Hoặc thay thế bằng dây có độ dày (gauge) lớn hơn.
– Lưu ý: nếu dùng dây dày hơn, bạn cần dũa rộng lược đàn để phù hợp.
Nhìn chung, mặc dù có thể thực hiện được, việc lên dây khác với chuẩn truyền thống của mỗi nhạc cụ không được các nhạc công chuyên nghiệp khuyến khích.
Mandolin là gì?
Mandolin là một nhạc cụ dây nhỏ gọn với cần đàn ngắn và tám dây. Là thành viên soprano trong họ đàn lute, mandolin có nguồn gốc từ Ý và Đức vào thế kỷ 18.
Mandolin nguyên bản có hình dáng giống quả lê với phần thân lõm sâu, được trang bị bốn cặp dây thép và các chốt lên dây được gắn ở phía sau đầu đàn. Số lượng phím đàn có thể thay đổi, nhưng hầu hết người chơi thích khoảng hai mươi phím. Các phím này được nâng lên rất nhẹ. Trong khi mandolin truyền thống có thân sâu, với phần bụng đàn nghiêng xuống, thì mandolin hiện đại thường xuất hiện trong các ban nhạc bluegrass Mỹ lại có mặt sau phẳng và bụng đàn nông hơn.
Từ “mandolin” trong tiếng Ý có nghĩa là “mandola nhỏ”. Mandola là một nhạc cụ dây lớn hơn, có hình dạng giống quả lê và trông như phiên bản lớn hơn của mandolin.
Có nhiều loại mandolin khác nhau, mỗi loại đều nhận diện được bởi hình dạng độc đáo:
Mandolin dáng A:
– Có thân hình giọt nước hoặc hình bầu dục.
– Là phiên bản mandolin giá cả phải chăng hơn so với kiểu F.
– Được ưa chuộng bởi các nhạc công nhạc cổ điển và dân gian.
Mandolin dáng F:
– Là mandolin được trang trí cầu kỳ hơn, thường có các đường cuộn trang trí.
– Đôi khi được gọi là “mandolin Florence”.
– Được sử dụng phổ biến nhất trong nhạc bluegrass.
Mandolin lưng tròn (bowl-back mandolin):
– Đôi khi được gọi là “mandolin Naples”.
– Có mặt sau hình tròn lõm như cái bát.
– Hình dạng này tạo ra âm thanh sâu lắng hơn so với các mẫu mandolin thân nông hơn.
– Được ưa chuộng bởi các nhạc công cổ điển và thời kỳ Phục hưng.
Mandolin được chơi bằng cách dùng một tay ấn các ngón tay lên mặt cần đàn và tay còn lại dùng pick để gảy dây.
Ukulele là gì?
Ukulele là một nhạc cụ dây nhỏ gọn, có hình dáng giống đàn guitar hơn so với mandolin. Là một loại đàn lute được gảy (hay còn gọi là chordophone), ukulele thuộc họ đàn guitar và là nhạc cụ Hawaii có nguồn gốc từ Bồ Đào Nha, được phát triển vào những năm 1880.
Ukulele chỉ có bốn dây làm bằng nylon mềm và có nhiều dải âm thanh cùng chiều dài cần đàn khác nhau tùy thuộc vào từng loại ukulele.
Các loại ukulele bao gồm:
Pocket ukulele (nhỏ nhất):
– Khó chơi hơn so với các loại ukulele khác do kích thước nhỏ.
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 11 inch và dài khoảng 16 inch.
Sopranino ukulele:
– Là phiên bản nhỏ của soprano ukulele.
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 13 inch và dài khoảng 19 inch.
Soprano ukulele (phổ biến nhất):
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 13-14 inch và dài khoảng 21 inch.
Pineapple ukulele:
– Cùng kích thước với soprano ukulele.
– Khác biệt ở thân đàn hình bầu dục giống quả dứa thay vì hình số 8.
Concert ukulele:
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 38cm – 40cm và dài khoảng 58cm.
Tenor ukulele:
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 43 – 45cm và dài khoảng 66 cm.
– Đặc trưng với các phím đàn rộng hơn nhiều.
Tenor XL ukulele:
Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 48cm và hơi lớn hơn tenor ukulele.
Baritone ukulele (lớn nhất):
– Có khoảng cách từ lược đến ngựa là 48 – 50cm và dài khoảng 76cm.
– Có âm vực thấp nhất trong các loại ukulele.
Ukulele truyền thống có hình dáng số 8 giống như đàn guitar acoustic nhỏ, và mặt trên của cần đàn là phím đàn. Một cây ukulele thường có từ mười hai đến mười lăm phím đàn.
Hợp âm Mandolin và Ukulele có giống nhau không?
Do sự khác biệt trong cách lên dây của mỗi nhạc cụ, hợp âm mandolin và ukulele không giống nhau. Các thế bấm hợp âm của mandolin và ukulele rất khác biệt.
Hợp âm mandolin có âm thanh mở hơn và tạo ra âm sắc đầy đặn, phong phú hơn so với ukulele. Điều này một phần là nhờ vào cấu trúc 8 dây (bốn cặp dây) của mandolin, cho phép mỗi nốt được chơi đồng thời trên hai dây, tạo nên âm thanh dày và vang hơn.
Ngược lại, ukulele có âm thanh mềm mại hơn nhờ vào việc sử dụng dây nylon. Đặc tính này khiến ukulele trở nên phù hợp với các thể loại nhạc nhẹ nhàng, vui tươi điển hình của Hawaii, trong khi mandolin thường được sử dụng trong các thể loại nhạc dân gian, bluegrass hoặc nhạc cổ điển đòi hỏi âm lượng và độ vang lớn hơn.
Nếu đã biết chơi Ukulele, việc học chơi Mandolin có khó không?
Đã biết chơi ukulele chỉ mang lại một lợi thế khi học mandolin: bạn đã quen với cách sử dụng nhạc cụ có phím đàn. Tuy nhiên, quá trình học vẫn có nhiều thách thức vì:
– Mandolin có 8 dây (4 cặp) trong khi ukulele chỉ có 4 dây.
– Cách lên dây hoàn toàn khác biệt giữa hai nhạc cụ.
– Hình dáng hợp âm khác nhau.
– Kỹ thuật gảy phức tạp hơn trên mandolin.
– Khoảng cách giữa các dây trên mandolin hẹp hơn.
Tình huống này giống như việc học hai ngoại ngữ có cùng nguồn gốc (như tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha). Bạn sẽ thấy quen thuộc với một số nguyên tắc cơ bản, nhưng có thể bị nhầm lẫn khi:
– Cố gắng áp dụng hợp âm ukulele lên mandolin.
– Thói quen bấm phím trên ukulele không còn phù hợp với mandolin.
– Vô tình sử dụng kỹ thuật ukulele khi chơi mandolin.
Tóm lại, kinh nghiệm chơi ukulele sẽ giúp bạn có nền tảng ban đầu, nhưng hãy chuẩn bị tâm lý để học một kỹ năng hoàn toàn mới khi chuyển sang mandolin.
Mandolin có đắt hơn Ukulele không?
ĐÚNG VẬY! Ukulele rẻ hơn mandolin rất nhiều. Bạn có thể sở hữu một cây ukulele cho người mới bắt đầu với giá chỉ bằng khoảng 25% chi phí của một cây mandolin.
Không chỉ có giá mua ban đầu cao hơn, việc thay dây mandolin cũng tốn kém hơn nhiều so với thay dây ukulele. Nguyên nhân chính là do:
– Mandolin cần 8 dây (4 cặp) trong khi ukulele chỉ cần 4 dây.
– Dây mandolin thường làm từ thép, đắt hơn dây nylon của ukulele.
– Cấu trúc phức tạp hơn của mandolin làm tăng chi phí sản xuất.
– Mandolin thường được chế tác tỉ mỉ hơn với gỗ cao cấp.
Đây là điểm cần cân nhắc quan trọng nếu bạn đang phân vân giữa việc chọn mandolin hay ukulele, đặc biệt nếu bạn đang tìm một nhạc cụ có chi phí hợp lý để bắt đầu hành trình âm nhạc của mình.
Bảng so sánh chi tiết giữa Mandolin và Ukulele
| Tiêu chí | Mandolin | Ukulele |
| Họ nhạc cụ | Thuộc họ đàn lute | Thuộc họ đàn guitar (chordophone) |
| Số dây | 8 dây (4 cặp dây) | 4 dây đơn |
| Chất liệu dây | Dây thép cứng | Dây nylon mềm |
| Cách lên dây | GG-DD-AA-EE | G-C-E-A (tiêu chuẩn) |
| Âm sắc | Sáng, vang, đầy đặn | Mềm mại, ấm áp |
| Yếu tố ảnh hưởng âm thanh | Chủ yếu do hình dạng thân đàn | Kích thước và chiều dài cần đàn |
| Thể loại nhạc phổ biến | Bluegrass, nhạc dân gian, cổ điển | Nhạc dân gian, nhạc Hawaii, pop |
| Độ khó khi học | Khó hơn, đòi hỏi kỹ thuật phức tạp | Dễ hơn, phù hợp cho người mới bắt đầu |
| Chi phí | Đắt hơn (cả mua mới và thay dây) | Rẻ hơn khoảng 75% |
| Giáo viên | Khó tìm | Dễ tìm hơn |
| Loại | Ít hơn (chủ yếu kiểu A, F, lưng tròn) | Nhiều hơn (pocket, soprano, concert, tenor, baritone,…) |
| Độ rộng lược đàn | Hẹp hơn | Rộng hơn, dễ bấm hơn |
| Số lượng phím đàn | Khoảng 20 phím | Khoảng 12-15 phím |
| Nguồn gốc | Ý và Đức (thế kỷ 18) | Hawaii có nguồn gốc từ Bồ Đào Nha (năm 1880) |
Qua bài viết “So sánh Mandolin và Ukulele – Những khác biệt bất ngờ bạn nên biết”, chúng ta đã khám phá những điểm khác biệt cơ bản giữa hai nhạc cụ dây phổ biến này. Mặc dù cùng là nhạc cụ dây nhỏ gọn, Mandolin và Ukulele sở hữu những đặc điểm riêng biệt từ cấu trúc, âm sắc đến kỹ thuật chơi.
Nếu còn bất kỳ thắc mắc gì? Đừng ngần ngại để lại bình luận, các chuyên viên nhạc cụ tại Việt Thanh Music Center sẽ giúp bạn giải đáp.
